Son günlerde kamuoyunun gündemini meşgul eden sermaye piyasası ve yatırım fonları odaklı soruşturma; finans dünyası kadar, ceza hukukunun temel ilkelerini de derin bir sınavdan geçiriyor. Gazete manşetlerinde, sosyal medyada veya adliye koridorlarında hemen herkes kendisini bu sürecin "mağduru" ilan etmiş durumda.
Peki, hukukun soğukkanlı terazisinde durum gerçekten öyle mi?
Finansal illüzyonların dağıldığı, adli tedbirlerin ve el koymaların devreye girdiği bu aşamada en kritik soru şudur: Sistem kilitlendiğinde kim gerçekten dolandırılmıştır, kim sadece hayal ettiği kârdan mahrum kalmıştır?
Hayali Getiri vs. Reel Zarar
Ceza hukukunda nitelikli dolandırıcılık suçunun (TCK m. 158) oluşabilmesi için olmazsa olmaz bir kural vardır: Hileli davranışlarla bir kimsenin malvarlığında somut bir eksilmenin, yani reel bir zararın meydana gelmesi.
Sermaye piyasası araçları veya fonlar üzerinden kurgulanan organizasyonlarda en sık düşülen hatıra tam da bu noktada rastlıyoruz: "Mahrum kalınan kâr" ile "net malvarlığı zararı" birbirine karıştırılıyor.
Somut bir örnekle tabloyu netleştirelim:
Bir yatırımcı düşünün; fona veya ilgili sisteme toplam 100 bin TL yatırmış. Süreç içerisinde fonun getirisi veya işlem kazancı adı altında hesabına 200 bin TL çekmiş. Soruşturmanın başlaması, adli makamların el koyma kararları veya sistemin tıkanmasıyla birlikte, bu kişi vaat edilen ya da ekranında görünen diğer 300 bin TL’lik bakiyeyi tahsil edememiş.
Şimdi bu vatandaş adliye sarayının kapısına dayanıp "Benim 300 bin liram içeride kaldı, dolandırıldım!" diyebilir mi?
Daha da önemlisi, adalet mekanizması bu kişiyi "mağdur" sayabilir mi?
Hukukun Cevabı Nettir: Hayır.
Bu senaryodaki şahıs açısından ne dolandırıcılık suçu oluşmuştur ne de kendisi hukuken mağdur sıfatına haizdir.
Gerekçesi oldukça basittir:
Kişinin cebinden çıkan net tutar 100 bin TL’dir. Cebine giren net tutar ise 200 bin TL’dir. Bilanço artı 100 bin TL gösteriyorken, ceza hukukunun koruduğu mülkiyet hakkının ihlal edildiğinden bahsedilemez.
Soruşturma veya el koyma tedbirleri sebebiyle ulaşılamayan o "diğer meblağ", ceza hukuku tekniği bakımından fiktif bir beklentiden (yansıma kârdan) ibarettir. Ceza adaleti, kişilerin hileli vaatlerle yönlendirildikleri hayali kâr marjlarını garanti altına alma müessesesi değildir; onun işi, kişinin elindeki reel varlığın hile ile gaspedilmesini cezalandırmaktır.
Bu durumdaki bir kişinin şikayeti üzerine Cumhuriyet Başsavcılıklarınca yapılması gereken işlem, kişi özelinde "Suçun maddi unsurlarından olan zararın gerçekleşmemesi" sebebiyle Kovuşturmaya Yer Olmadığına (KYOK) karar vermektir. Açılmış davalarda ise mahkemelerce bu kişilerin müdahillik (katılma) talepleri reddedilmelidir.
Peki, Gerçek Mağdur Kimdir?
Bu süreçte ceza davasının asli unsuru ve gerçek mağduru; sisteme yatırdığı net ana parayı veya bu paranın bir kısmını hileli organizasyonun çökmesi sebebiyle geri alamayan kişidir.
* 100 bin TL yatırıp hiç para alamayan,
* 100 bin TL yatırıp süreç içinde sadece 30 bin TL çekebilmiş ve net 70 bin TL zararda olan,
* Şüphelilerin sahte bilançolarına, yapay fiyat hareketlerine ve kandırıcı beyanlarına inanarak reel varlığını kaybeden her vatandaş hukuken mağdurdur ve dolandırılmıştır.
Ancak, sistemin işlediği evrede erken hareket edip ana parasını katlayarak çeken, sadece "sistem erken tıkandığı için daha fazla kazanamayan" kişilerin kendilerini mağdur olarak nitelemesi, hukukun evrensel ilkeleriyle bağdaşmaz.
Hatta işin hukuk davası (tasfiye ve sebepsiz zenginleşme) boyutuna geçildiğinde; erken çıkanların elde ettiği o haksız fazlalıkların, batan gerçek mağdurların ana paralarını karşılamak üzere geri istenmesi (iade-i muhasebe) dahi gündeme gelebilecektir.
Özetle Sayın Okurlar; ceza hukuku hislerle veya afaki beklentilerle değil, somut rakamlar ve net zararlarla işler. Kârın bitmesi, dolandırılmak anlamına gelmez. Gerçek mağduriyet ile hayal kırıklığını birbirinden ayırmak, yargılama sürecinin sıhhati açısından en hayati adımdır.
