Türkiye'nin en büyük toryum ve nadir toprak elementleri rezervinin bulunduğu Eskişehir'de sahaya inmek için ilk resmî adım atıldı. Sivrihisar ve Beylikova ilçelerindeki ruhsat sahasında sanayi ve altyapı yatırımları için acele kamulaştırma kararı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü'nün koordinasyonunda yaklaşık 2 milyon 650 bin metrekarelik alanda açık ocaklar, atık depolama barajı ve entegre üretim tesisleri kurulacak. Uzmanların hesaplamalarına göre bölgedeki toryum rezervi, teorik olarak Türkiye'nin binlerce yıllık elektrik ihtiyacını karşılayabilecek büyüklükte.
Kamulaştırma kararı neyi kapsıyor?
Karar kapsamında Sivrihisar ve Beylikova'ya bağlı Karkın, Okçu ve Kızılcaören mahallelerindeki 258 taşınmaz kamulaştırılacak. Yaklaşık 2 milyon 650 bin metrekarelik alanda açık ocak işletmeleri, atık depolama barajı ve entegre üretim tesislerinin kurulması planlanıyor. Acele kamulaştırma, kamu yararı taşıyan projelerde taşınmazlara el konulmasının olağan süreçten daha hızlı yapılmasına imkân tanıyor.
Eskişehir'de ne kadar toryum var?
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün (MTA) verilerine göre Sivrihisar bölgesinde yüzde 0,2 tenörlü 380 bin ton toryum rezervi bulunuyor. Eti Maden'in sahadaki incelemelerinde ise ortalama 788 ppm toryum oksit (ThO2) içeren 694 milyon tonluk cevher tespit edildi. Bu miktar, yaklaşık 540 bin ton toryuma karşılık geliyor. Uzmanlar, Isparta Aksu sahasındaki 20 bin tonu aşkın toryum rezervinin de işlenme kolaylığı nedeniyle stratejik önem taşıdığını belirtiyor.
Toryum ne kadar enerji üretebilir?
Fizikçi Prof. Dr. Saleh Sultansoy'un hesaplamalarına göre toryum, kömür ve uranyuma kıyasla çok daha yüksek enerji verimi sunuyor. Hesaplamalara göre 1 gigavatlık bir santralin bir yıl boyunca kesintisiz elektrik üretebilmesi için yaklaşık 3,5 milyon ton kömür ya da 200 ton uranyum gerekirken, aynı enerji yalnızca 1 ton toryumla elde edilebiliyor.
Toryum Türkiye'nin kaç yıllık elektriğini karşılayabilir?
Uzmanlar, Türkiye'nin 126 gigavatlık elektrik kurulu gücünün tamamının nükleer enerjiden karşılandığı varsayımıyla bir karşılaştırma yapıyor. Bu varsayıma göre Türkiye'nin tespit edilmiş 7 bin 300 tonluk uranyum rezervi, ülkenin bir yıllık elektrik ihtiyacını bile karşılayamıyor. Buna karşılık 540 bin tonluk toryum rezervi, teorik olarak yaklaşık 4 bin yıllık elektrik ihtiyacını karşılayabilecek büyüklükte.
Toryum daha az nükleer atık mı üretiyor?
Uzmanlara göre toryumla çalışan hızlandırıcı sürümlü reaktör sistemleri, geleneksel nükleer reaktörlere göre çok daha az radyoaktif atık üretiyor. Bu atıkların radyoaktivitesini kaybetme süresi, yani yarı ömürleri de belirgin şekilde daha kısa.
Toryum neden henüz kullanılmıyor?
Toryumdan elektrik üretimi, dünya genelinde henüz ticari ölçekte yaygınlaşmış bir teknoloji değil. Toryum yakıtlı reaktörler ve hızlandırıcı sürümlü sistemler, birçok ülkede hâlâ araştırma ve deneme aşamasında bulunuyor. Uzmanlar, Türkiye'nin bu rezervlerden yararlanabilmesi için toryum reaktörleri ve hızlandırıcı sürümlü sistemler alanında millî araştırma-geliştirme altyapısının hızla tamamlanması gerektiğine dikkat çekiyor.
