20 Yıldır Avrupa’ya İhracat

Üretimin tamamı ihracata gidiyor. Çelenklerin satışını yapan firmanın yetkilisi Adnan Aksoy, pazarın yüzde 85'inin Hollanda, yüzde 15'inin Almanya’ya ait olduğunu, Hollanda mezat sistemleri üzerinden tüm Avrupa ve dünyaya dağıtım yapıldığını anlattı. Aksoy, “Bu ihracattan dolayı ülkemize 2 milyon avro gibi bir döviz sağlıyoruz” dedi. Yaklaşık 20 yıl önce bir Avrupalı girişimcinin beldeyi ziyaret etmesiyle başlayan bu faaliyet kesintisiz sürdürülüyor.

Kadınlara Ek Gelir

Sabahın erken saatlerinde erkekler tarafından ormandan getirilen malzemeleri kadınlar evlerinde tarlada yetiştirdikleri süs biberi ve süs patlıcanıyla birleştirerek çelenk örüyor. Hazırlanan ürünler evlerden alınarak soğuk hava deposunda muhafaza ediliyor. Firma, üretilen çelenklerden tanesini 50 liradan satın alıyor. Yirmi yıldır bu işi yapan Esma Tokgöz, çelenk örmenin ailesi için önemli bir gelir kaynağı olduğunu belirtirken; küçük çocuğu nedeniyle dışarıda çalışamayan Seher Varlı da bu işi kendisi için büyük bir avantaj olarak değerlendirdi.

Borsa, Bilgi Üreten Kurum Olma Rolünü Güçlendiriyor

Kopuz, İSTİB’in Türkiye’nin en büyük gıda ve emtia borsası olmanın ötesinde bilgi üreten ve sektörün geleceğine ilişkin görüş geliştiren bir kurum kimliği taşıdığını vurguladı. Her ay kamuya açık düzenlenen “Borsa Meydanında Sektörler Konuşuyor” ve “Altın Tohumlar” toplantılarının bu yaklaşımın ürünleri olduğunu belirten Kopuz, toplantılarda ortaya konulan görüş ve önerilerin kitaplaştırılarak bir gıda kütüphanesinin temelinin atıldığını aktardı. İSTİB Akademi kapsamında ücretsiz üye eğitimleri de sürdürüldüğünü kaydeden Kopuz, tüm üyelerini bu etkinliklere davet etti.

Gıda Güvencesi ve Şeffaflık Öncelik

Kopuz, tescil faaliyetleriyle ticaretin kayıt altına alınmasına katkı sağlarken taklit ve tağşiş, gıda enflasyonu, gıda arz güvenliği ve sürdürülebilirlik konularında raporlar hazırlayıp karar alıcılara ulaştırdıklarını belirtti. Üreticinin emeğinin karşılığını aldığı, tüketicinin güvenilir gıdaya makul fiyatlarla ulaşabildiği bir piyasa yapısı için çalışmayı sürdüreceklerini vurgulayan Kopuz, gıda ve tarım sektörünün iklim değişikliği ve küresel sorunların etkilerini derinden hissettiğinin altını çizdi.

İstanbul’un Gastronomi Mirasına Coğrafi İşaret

Kopuz, İstanbul simidi ve Eminönü balık ekmek başta olmak üzere çok sayıda ürüne coğrafi işaret tescili alınarak İstanbul’a özgü gıda ve tarım ürünlerinin koruma altına alındığını paylaştı. Organ seçimlerinin tamamlandığını da hatırlatan Kopuz, yeni yönetimle birlikte üyelerin sorunlarını takip etmeye ve gıda ticaretinde şeffaflığı güçlendirmeye devam edeceklerini ifade etti.

Endeks Kapanışları

Japonya’da Nikkei 225 yüzde 0,46 gerilemeyle 65.026 puanda kapanırken, Güney Kore Kospi endeksi yüzde 1,76 yükselişle 5.768,01 puana ulaştı. Çin’de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,51 artışla 3.735 puanda, Hindistan Sensex endeksi ise yüzde 0,8 düşüşle 74.135 puan seviyesinde seyretti. Hong Kong piyasaları tatil nedeniyle bugün işlem görmedi.

Çin Verisi Beklentileri Aştı

Çin ekonomisi üçüncü çeyrekte yıllık bazda yüzde 4,5 büyüyerek tahminleri geride bıraktı. Bu sonuçla birlikte hükümetin yıllık büyüme hedefini tutturmak için daha agresif teşvik önlemlerine başvurması yönündeki baskı hafifledi. Eylül ayında perakende satışlar yüzde 1,1 artışla beklentilerin üzerinde gelirken sanayi üretimi de yüzde 5,5 yükseldi.

Nikkei’deki gerileme ise kısmen Başbakan Sanae’nin yen zayıflığı ve yükselen faizlerin hükümetle ilgisinin bulunmadığı yönündeki açıklamalarının ardından güçlendi.

Bu hafta ABD'de açıklanacak önemli şirket bilançolarına dair olumlu beklentiler ve ülkede tahvil faizlerinin gerilemesi piyasalara nefes aldırırken, ABD'de endeks vadeli kontratlar haftaya pozitif başlangıç yaptı.

Analistler, ABD'de bu hafta piyasaları yönlendirecek düzeyde kritik bir veri bulunmadığını ancak gelecek hafta ABD Merkez Bankası (Fed) dahil küresel merkez bankalarının para politikası kararlarının yakından takip edileceğini bildirdi.

Para piyasalarındaki fiyatlamalarda, Fed'in gelecek haftaki toplantısında politika faizini sabit bırakacağı yönündeki beklentilerin gücünü koruduğunu belirten analistler, halihazırdaki fiyatlamalar çerçevesinde bankanın aralık ayında ise 25 baz puanlık faiz artışı yapmasına neredeyse kesin gözüyle bakıldığını kaydetti.

Meta ve Tesla çarşamba günü finansal sonuçlarını paylaşacak

Bunlara ek olarak ABD'de bu hafta açıklanacak önemli şirket bilançoları yatırımcıların odağına yerleşti. Dünya genelinde açıklanacak ekim ayı öncü sektörel Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI) verileri ile çarşamba günü yayımlanacak ABD'li teknoloji şirketi Meta ve ABD'li elektrikli otomobil üreticisi Tesla'nın finansal sonuçları bekleniyor.

Jeopolitik tarafta ise Orta Doğu'da yeni bir anlaşma zemini aranması mevcut iyimserlikleri artırdı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, yeni bir saldırıya hazırlıklı olduklarını belirtirken aynı zamanda diplomasi için de hazır oldukları mesajını yineledi.

Erakçi, ülkesinin 7 aşamalı 7 günlük planını New York'ta sunduğunu anımsatarak, "ABD tarafı 7 günlük plana ilişkin görüşlerini iletti ve bunu inceliyoruz. İran'ın planı hala masanın üzerindedir." dedi.

Bu doğrultuda petrol fiyatlarında geri çekilme gözlenirken, aralık vadeli Brent petrolün varil fiyatı yeni haftaya yüzde 1,9 düşüşle 107,8 dolarda başladı.

Bu gelişmelerin yanı sıra ABD Başkanı Donald Trump, Rusya ile Ukrayna arasındaki barış görüşmelerinde "büyük ilerleme" kaydedildiğini ileri sürdü. Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy’i dünya dizel pazarlarına ciddi zarar veren Rusya'daki dizel rafinerilerini hedef almakla ve savaşı bitirmeyi istememekle eleştirdi.

Bu gelişmelerin ışığında geçen hafta teknoloji şirketlerindeki düşüşle güvenli liman özelliğinin devreye girmesiyle yüzde 5,09'a gerileyen ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi, yeni haftaya da düşüş eğiliminde başladı. ABD 10 yıllık tahvil getirisi şu sıralarda yüzde 5,07 seviyesinde bulunuyor.

Jeopolitik gerilimlerde kısmi yumuşama ve Fed'in gelecek hafta faizi sabit tutacağına ilişkin beklentilerin güçlenmesiyle dolar endeksi yeni haftaya düşüşle başladı. Endeks yüzde 0,1 azalışla 101,7 seviyesinde bulunuyor.

Tahvil faizlerindeki geri çekilme ve dolardaki zayıflamayla altının ons fiyatı yüzde 0,4 artışla 4 bin 183 dolardan alıcı buluyor.

Cuma günü New York borsasında S&P 500 endeksi yüzde 1,09, Nasdaq endeksi yüzde 2,15 ve Dow Jones endeksi yüzde 0,34 değer kaybetti. ABD'de endeks vadeli kontratlar ise haftaya alıcılı başladı.

Fransa'daki iç karışıklık bölge piyasalarını tehdit ediyor

Avrupa borsaları cuma günü pozitif seyrederken, hafta sonu Fransa'daki olaylar piyasaları tehdit eder boyuta ulaştı. Ülkede, göstericilerin lüks mağazaları yağmalama girişimleri ve olaylara çiftçilerin de katılması ekonomik aktiviteye ilişkin endişeleri beraberinde getirdi.

Analistler, Fransa'da sokakların olaylar nedeniyle karışmasıyla perakende ticaretin tehlikeye girdiğini ve lüks tüketim markalarının hedef alınmasının ise söz konusu şirketlerin işlem gören hisselerini olumsuz etkileyebileceğini kaydetti.

Bununla birlikte olaylara çiftçi kesiminin katılmasıyla tarımsal üretimin azalabileceği öngörülerine dikkati çeken analistler, ülkede enflasyonun gıda tarafındaki risklerle hızlanabileceği uyarısında bulundu. Öte yandan olayların oluşturduğu tahribatın da kamu maliyesine ilave yük oluşturabileceği tahmin ediliyor.

Bunun dışında bölge genelinde bu hafta sektörel PMI verilerinin ekonomik aktivitenin durumuna ilişkin bilgi sağlaması beklenirken, çarşamba günü Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde'ın​​​​​​​ Almanya'da katılacağı bir söyleşide yapacağı açıklamalar takip edilecek.

Cuma günü İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,38, İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,93, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,28 ve Almanya'da DAX 40 endeksi ise yüzde 0,95 yükseldi. Avrupa'da endeks vadeli kontratlar ise haftaya negatif başladı.

Çin'de açıklanan veriler ülke ekonomisine ilişkin endişeleri bir miktar azalttı

Asya borsalarında Japonya hariç pozitif bir görünüm hakimken, Hong Kong'da piyasalar tatil nedeniyle bugün kapalı olacak.

Bugün Çin'de açıklanan veriler ülke ekonomisine ilişkin endişeleri bir miktar azalttı. Buna göre ülke ekonomisi üçüncü çeyrekte yıllık bazda yüzde 4,5 büyüyerek beklentileri aştı. Bu gelişmeyle ülkenin ekonomi yönetimi üzerindeki yıllık büyüme hedefini karşılamak için daha agresif teşvik önlemleri uygulama baskısı hafifledi.

Buna ek olarak, ülkede​​​​​​​ perakende satışlar eylül ayında yüzde 1,1 ile tahminlerin üzerinde artış kaydederken, aynı dönemde sanayi üretimi de yüzde 5,5 yükseldi ve önceki aya göre sanayide çarkların hızlandığına işaret etti.

Öte yandan Japonya Başbakanı Takaichi Sanae'nin ülke para birimi yenin zayıflamasıyla yükselen faizlerden hükümetin sorumlu olmadığını söylemesiyle Japonya'da Nikkei 225 endeksi geriledi.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 0,7 düşerken, Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 0,8, Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,7 yükseldi.

TCMB, perşembe günü faiz kararını açıklayacak

Cuma günü satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 2,89 değer kaybederek 11.721,72 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ekim vadeli kontrat ise cuma günü akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,74 geriledi.

Dolar/TL cuma gününü 49,1280'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 49,1600'dan işlem görüyor.

Yurt içinde gözler bu hafta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) faiz kararına çevrilirken, perşembe günü açıklanacak karar öncesi AA Finans'ın beklenti anketine katılan ekonomistler, ekim ayında TCMB'nin politika faizini 100 baz puan indirerek yüzde 36'ya çekmesini bekliyor.

Analistler, bugün yurt içinde kısa vadeli dış borç istatistiklerinin​​​​​​​ takip edileceğini, yurt dışında ise veri gündeminin sakin olacağını belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 11.600 ve 11.500 puanın destek, 11.900 ve 12.000 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

10.00 Türkiye, ağustos ayı kısa vadeli dış borç istatistikleri

Hong Kong'da piyasalar tatil nedeniyle bugün kapalı olacak

Hangi sektörler en çok geriledi?

Sektör bazında kayıplar geniş tabanlı bir görünüm sergiledi. Bankacılık endeksi yüzde 1,48, holding endeksi ise yüzde 1,42 değer kaybetti. Sektör endeksleri içinde tek yükselişi yüzde 0,36 ile menkul kıymet yatırım ortaklığı sağlarken, en sert düşüş yüzde 6,52 ile finansal kiralama faktoring endeksinde yaşandı.

S&P kararı ne zaman açıklanacak, beklenti ne?

S&P’nin Türkiye değerlendirmesi, bugün piyasa kapanışının ardından kamuoyuyla paylaşılacak. Piyasa beklentisi, kuruluşun mevcut “BB-” notunu ve “durağan” görünümünü koruması yönünde. Not değişikliği yaşanmaması hâlinde piyasalar üzerindeki baskının sınırlı kalması beklenebilir; ancak sürpriz bir hareket hem yukarı hem aşağı yönlü sert tepkilere zemin hazırlayabilir.

Bugün hangi veriler takip edilecek?

Analistler yurt içinde konut fiyat endeksi ile piyasa katılımcıları anketinin, yurt dışında ise İngiltere Merkez Bankası (BoE) Başkanı Andrew Bailey’nin açıklamalarının, Avro Bölgesi dış ticaret dengesi ve enflasyon verilerinin ile ABD’nin sanayi üretimi ve kapasite kullanım oranı verilerinin izleneceğini vurguluyor.

Teknik tabloda destek ve direnç seviyeleri nerede?

Analistler, BIST 100 endeksinde 11.800 ve 11.700 puanın destek; 12.000 ve 12.100 puanın ise direnç konumu olduğunu belirtiyor. Endeksin mevcut seyri, 11.800 desteğini test etme ihtimalini canlı tutuyor.

KOBİ’ler riske ve müşteri ilişkilerine nasıl yaklaşıyor?

Katılımcıların yüzde 52'si, işletmelerinin finansal durumunu daha öngörülebilir kılmak için iş hayatında risk almaktan kaçındığını belirtiyor. Türkiye’deki KOBİ’lerin yüzde 51'i, daha sınırlı bir müşteri kitlesine ulaşmak pahasına bile olsa müşterileriyle daha derin ilişkiler kurmayı tercih ediyor.

Kart ve finansal süreçlerde ne öne çıkıyor?

Kişisel kredi kartlarını iş amaçlı kullanan KOBİ’lerin yüzde 91'i, özel ticari kartlara geçmeye ilgi duyuyor. Bu, işletmelerin finansal süreçlerini yönetme ve iş harcamalarını kişisel harcamalardan ayırma ihtiyacına işaret ediyor.

Siber güvenlik ve yapay zekâ verileri neler?

• KOBİ’lerin yüzde 79'u işletmelerini siber tehditlerden korumayı önemli öncelik olarak görüyor (küresel: yüzde 71). Buna karşın antivirüs yazılımı ve güvenlik duvarı gibi araçları kullanan işletmelerin oranı yüzde 40'ta kalıyor.
• KOBİ’lerin yüzde 69'u yapay zekânın işlerine sunduğu yeni olanaklardan heyecan duyuyor; yapay zekâ destekli dolandırıcılık önleme ve güvenlik çözümlerine ilgi duyanların oranı yüzde 36.
• KOBİ’lerin yüzde 82'si kullandıkları dijital araçların birbiriyle uyumlu ve entegre çalışmasını önemli buluyor (küresel: yüzde 78).

Faydacı ne dedi?

Faydacı, araştırmanın Türkiye’deki KOBİ’lerin büyüme hedefleri ile güven ve öngörülebilirlik ihtiyaçlarının birlikte ilerlediğini gösterdiğini belirtti. İşletmelerin yapay zekâ ve entegre dijital araçların fırsatlarını değerlendirirken siber güvenlik ve finansal süreç yönetimine de önem verdiğini söyledi. Teknolojinin, güvenin ve iş birliklerinin işletmelerin potansiyelini ortaya çıkarmadaki rolüne inandıklarını ifade etti.

Karahan fon çıkışları hakkında ne dedi?

Karahan, fon çıkışlarının yurt içi yerleşiklerin Türk lirası cinsi varlıklara yönelik tercihinde kayda değer bir zayıflamaya yol açmadığını söyledi. Proaktif tedbirlerin, işlem kısıtlaması getirilen fonlardan kaynaklanabilecek olası etkilerin yayılma risklerini sınırladığını belirten Karahan, sıkı para politikası altında TL tercihinin güçlü kaldığını vurguladı.

Para politikası nasıl şekillenecek?

Karahan, fiyat istikrarı sağlanana kadar sürdürülecek sıkı para politikası duruşunun talep, döviz kuru ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyonu güçlendireceğini söyledi. Kurulun politika faizini gerçekleşen ve beklenen enflasyon ile ana eğilimi dikkate alarak, ara hedeflerle uyumlu dezenflasyon patikasının öngördüğü sıkılığı sağlayacak şekilde belirleyeceğini belirtti. Kararların enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı biçimde alındığını, enflasyon görünümünün ara hedeflerden belirgin ayrışması hâlinde duruşun sıkılaştırılacağını ifade etti.

Enflasyon görünümü nasıl?

Karahan, yükselen enerji fiyatlarına rağmen enflasyonun ana eğiliminin yavaşladığını, zayıf talebin arz şoklarından kaynaklanan baskıları hafiflettiğini söyledi. Arz yönlü baskılar nedeniyle dezenflasyon sürecinin yavaşladığını, bu yıl enflasyon üzerindeki ana etkinin enerji fiyatları olduğunu belirtti. Dezenflasyonun hizmet sektöründe sürdüğünü, kira enflasyonunda gevşeme görüldüğünü ve öncü göstergelerin daha fazla yavaşlamaya işaret ettiğini söyledi. Kira ve eğitimdeki gerileme, ulaştırma ve haberleşmedeki fiyat artışlarıyla kısmen dengeleniyor. Enflasyon beklentileri ihtiyatlı duruşun sürmesini gerektiriyor.

Dış denge ve talep koşulları

Karahan, 2026 için dış talep görünümünün zayıfladığını ancak dış ticaret açığının ılımlı seyrettiğini söyledi. Turizm gelirlerinin geçen yıla yakın olduğunu, cari açığın sınırlı kaldığını, eşel mobil sisteminin akaryakıt fiyatlarındaki artışları sınırladığını belirtti. Yüksek frekanslı verilerin üçüncü çeyrekte yurt içi talepteki zayıflığın sürdüğünü teyit ettiğini, makroihtiyati politikaların kredi büyümesindeki yavaşlamayı desteklediğini ifade etti. İşgücü piyasasındaki sıkılığın manşet işsizlik oranının ima ettiğinden düşük olduğunu, altın fiyatlarındaki dalgalanmaların rezerv tamponlarındaki oynaklığı artırdığını da kaydetti.

Küresel piyasalarda durum ne?

Küresel piyasalarda teknoloji hisselerindeki dalgalanmalar, yükselen petrol fiyatları ve ABD’de bankaların açıkladığı bilançolardan gelen karışık sinyaller nedeniyle yön arayışı öne çıkıyor. Gözler bugün ABD’de açıklanacak enflasyon verisine çevrildi.

Karahan ne dedi?

TCMB Başkanı Fatih Karahan, Bangkok’ta “Türkiye’de Makroekonomik Görünüm ve Para Politikası” başlıklı bir sunum yaptı. Karahan, enerji fiyatlarının yüksek seyrine rağmen temel enflasyonun yavaşladığına dikkat çekti. Sıkı para politikası altında Türk lirasına yönelik tercihin güçlü kalmaya devam ettiğini belirten Karahan, fon çıkışlarının yerleşiklerin Türk lirası cinsi varlık tercihini kayda değer ölçüde zayıflatmadığını söyledi.

Analistler hangi seviyeleri izliyor?

Analistler, bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olduğunu, yurt dışında ise ABD’de enflasyon verisi ve Fed’in Bej Kitap raporunun takip edileceğini belirtti. Teknik açıdan endeks kontratında 15.600 ve 15.700 puanın direnç, 15.300 ve 15.200 puanın destek konumunda olduğu ifade edildi.

Görüşmede neler konuşuldu?

TARSİM Yönetim Kurulu Üyesi ve Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi Genel Müdürü Bekir Engürülü, TARSİM’e üye sigorta şirketlerinin sistemde önemli rol üstlendiğini belirtti. Engürülü, Türkiye’de tarım sigortalarını üreticiler nezdinde yaygınlaştırma ve TARSİM’i daha ileri noktalara taşıma hedeflerini paylaştı.

Ziyaret nasıl sona erdi?

Katılım sigortacılığına ilişkin karşılıklı bilgi alışverişinde bulunulan ve tarım sigortalarının geliştirilmesine yönelik çalışmaların ele alındığı görüşmenin sonunda Engürülü, Türkiye Katılım Sigorta temsilcilerine ziyaretleri için teşekkür etti.

Tahvil getirileri neden yükseliyor?

IMF’ye göre petrol fiyatlarındaki şok, kalıcı enflasyon, güçlü yatırım talebi ve yapay zekâ yatırımlarıyla bağlantılı yüksek büyüme beklentileri gelişmiş ekonomilerde getirileri artıran etkenler arasında. Yüksek borçluluk, harcama baskıları ve gelecek yıllarda yüksek miktarda tahvil ihracı beklentisi de uzun vadeli borçlanma maliyetlerini yukarı çekiyor. ABD verileri, uzun vadeli faiz beklentilerinin son yıllarda öngörülen kamu borcuna karşı daha duyarlı hâle geldiğini gösteriyor. Büyük ekonomilerdeki getiri artışının diğer ülkelere de yansıyarak borç dinamiklerini olumsuz etkileyebileceği belirtildi.

Faiz yükü mali alanı nasıl daraltıyor?

Devletlerin ortalama borçlanma maliyetinin 2021'de yüzde 2,3 iken 2031'e kadar yüzde 3,7'ye çıkması bekleniyor. Artan faiz ödemeleri kamu yatırımları ve sosyal harcamalar için ayrılabilecek kaynakları azaltıyor, hükümetlerin ekonomik daralmalara müdahale kapasitesini sınırlıyor. Bazı gelişmiş ekonomilerde borçların daha kısa vadeyle yenilenmesi, politika faizindeki artışın borçlanma maliyetlerine daha hızlı yansımasına yol açıyor; merkez bankalarının faizleri uzun süre yüksek tutmak zorunda kalması borç dinamiklerini kötüleştirebilir. Yüksek borçluluk ve kısa vadeli borçlanmanın fiyat istikrarını zorlaştırabileceği uyarısı yapıldı.

IMF hangi önerilerde bulundu?

• Borçluluğu yüksek gelişmiş ekonomiler: Güvenilir orta vadeli planlara ve gerçekçi varsayımlara dayanan somut önlemler almalı. Bu adımlar borcu sürdürülebilir patikaya oturtmak, borçlanma maliyetlerini sınırlamak ve diğer ülkelere yönelik olumsuz etkileri azaltmak için önemli.
• Gelişmekte olan ekonomiler: Mali kırılganlıklarını azaltmalı, borç yönetimini güçlendirmeli.
• Dış finansmana erişimi kısıtlı düşük gelirli ülkeler: Öncelikli harcamaları korumak için vergi sistemlerini güçlendirmeli, kamu harcamalarının verimliliğini artırmalı.

IMF, mali uyum adımlarının ertelenmesinin faiz yükünü ve kırılganlıkları artıracağını, gecikmenin gereken önlemleri daha kapsamlı ve maliyetli hâle getireceğini belirtti.

Küresel tabloda ne değişti?

Küresel ölçekte harekete geçirilen özel sektör sermayesi son 4 yılda 3 kattan fazla artarak 2022 mali yılındaki 35 milyar dolardan 2026 mali yılında 112 milyar dolara yükseldi.

Türkiye’de rakamlar ne gösteriyor?

Dünya Bankası Grubu, 2026 mali yılında Türkiye’de 5,4 milyar dolarlık özel sektör sermayesini harekete geçirdi. Bu rakam 2022'ye kıyasla yüzde 520 artışa işaret ediyor. 2022'den bu yana toplam tutar 21 milyar doları aştı.

Hangi alanlara yönelik çalışmalar yapıldı?

Türkiye’de özel sektör sermayesinin harekete geçirilmesine yönelik çalışmalar, küçük işletmelerin finansmana erişiminin genişletilmesini, istihdam ve girişimciliğin desteklenmesini ve kritik altyapı yatırımları için uzun vadeli özel sektör finansmanının sağlanmasını kapsadı.

FINGROW Programı ne sağladı?

FINGROW Programı aracılığıyla Dünya Bankası Grubu’nun sağladığı 868 milyon dolarlık garantiyle Türkiye’deki küçük işletmeler için 1,74 milyar dolarlık özel sektör sermayesi harekete geçirildi.

Finansmanın ayrıntıları neler?

SACE’nin yüzde 95 garantisi altında ING Almanya’dan sağlanan 200 milyon avroluk kaynak 10 yıl vadeli. İşlemle dış ticaret finansmanına erişimin desteklenmesi ve Türkiye ile İtalya arasındaki ticaret hacmine katkı sağlanması planlanıyor. İşlem, ING ve VakıfBank’ın 2023'te tamamladığı ilk SACE garantili finansmanın devamı niteliğinde.

Arslan ne dedi?

Arslan, yılın başından bu yana Avusturya’nın ihracat kredi kuruluşu OeKB ile Dünya Bankası Grubu üyeleri IBRD ve MIGA gibi uluslararası kuruluşların garantörlüğü kapsamında toplam 2 milyar dolar yeni kaynak temin ettiklerini belirtti. Uluslararası fonlama stratejisini yalnızca yeni kaynak temini üzerine değil, ülkenin üretim, istihdam, yatırım ve dış ticaret kapasitesini destekleyecek alanlara finansman sağlama anlayışı üzerine kurduklarını söyledi.

SACE ve ING ne dedi?

SACE Afrika, Türkiye ve Orta Doğu Bölge Direktörü Ciro Aquino, işlemle başta KOBİ’ler ve orta ölçekli işletmeler olmak üzere 100'ün üzerinde İtalyan şirketinin ihracatının desteklendiğini, Türkiye’deki ithalatçıların orta ve uzun vadeli finansmana erişiminin kolaylaştığını söyledi. ING Almanya Yapılandırılmış Finansman Direktörü Tiziano Tallarida ise yapının VakıfBank’ın uzun vadeli ihtiyaçlarına uygun kurulduğunu, kullandırım sürecindeki dokümantasyon gerekliliklerini sadeleştirdiğini belirtti.

Yemen’de İran destekli Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarını artırması ve petrol tankerlerinin hedef alınması enerji tarafında arz endişelerini derinleştirirken, yükselen petrol fiyatları enflasyon risklerini körüklemeye devam ediyor.

Aralık vadeli Brent petrolün varil başına 105 doları görmesi, fiyat artışlarının maliyet kanalıyla sürebileceği endişelerini öne çıkarıyor. Bu doğrultuda Fed'in faiz artırımı ihtimali gündemde kalırken, Fed yetkililerinden gelen sinyaller bankanın para politikasında sıkılaşma sürecine bu ay ara verse de aralık ayında devam edebileceği öngörülerini destekliyor.

Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack, enflasyonun yüzde 2 seviyesine dönmesini sağlamak adına kısıtlayıcı bir para politikası duruşu benimsenmesinin uygun olacağını söyledi. Geçen hafta, İstanbul Ekonomi Forumu'nda konuşan Fed Yönetim Kurulu Üyesi Christopher Waller da aralık ayında politika faizinin artırılabileceği yönünde mesaj vermişti.

Öte yandan, Fransa'daki mali endişelerin sürmesi ülke varlıklarında değer kaybına yol açarken, söz konusu risklerin bölge geneline yayılabileceğine ilişkin soru işaretleri avro üzerinde baskıları artırıyor. Buna göre, avronun dolar karşısında zayıflamaya devam etmesiyle, avro/dolar paritesi 1,11'e inerek yaklaşık son 17 ayın en düşük seviyesine geriledi. Avrodaki zayıflama dolara yönelik talebin artmasına neden oluyor.

Söz konusu gelişmelerin yanı sıra ABD'de yüksek seyrini koruyan tahvil faizleri de doların cazibesini artıran unsurlar arasında yer aldı. ABD'de 10 yıllık tahvil faizinin yüzde 5 seviyelerinin üzerinde kalması, diğer ülke varlıklarındaki getiri farkının ABD lehine genişlemesine neden oluyor.

Böylece dolar endeksi, Orta Doğu'da süren jeopolitik riskler, Fed'in faiz artışı yapabileceğine yönelik tahminler ve avrodaki zayıflamanın etkisiyle 102,6 seviyesine çıkarak Nisan 2025'ten bu yana en yüksek seviyesini gördü. Dolar endeksi, saat 11.40 itibarıyla 102,3 seviyesinde bulunuyor. Endeks, Nisan 2025'te 103,02 seviyesini görmüştü.

"Yüksek enerji fiyatları ABD para birimini destekliyor"

Avustralya merkezli KCM Trade Global Baş Piyasa Analisti Tim Waterer, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, yüksek petrol fiyatları ve ABD Hazine tahvillerinin yüksek getirilerinin doları desteklediğini belirterek, "ABD tahvil getirileri, diğer büyük para birimlerine kıyasla sağladığı avantajlı getiri farkı üzerinden dolara destek veriyor." dedi.

Enerji maliyetlerindeki artışın, enflasyon endişelerini güçlendirirken Fed'in yakın vadede faiz indirimine gitme olasılığını azalttığını bildiren Waterer, bu durumun, tahvil getirilerinin yüksek seviyelerini korumasına ve dolara yönelik talebin desteklenmesine katkı sağladığını ifade etti.

Waterer, petrol fiyatları yüksek seyrettiği ve piyasalar ABD'de görece şahin bir faiz patikasını fiyatlamayı sürdürdüğü sürece doların güçlü görünümünü korumasının beklendiğini aktararak, "Bununla birlikte, petrol fiyatlarının gerilemesi halinde tahvil getirilerinin ve doların da düşmesi muhtemel. Ancak mevcut durumda yüksek enerji fiyatları ABD para birimini destekleyen bir unsur olarak öne çıkıyor. Bunun nedenlerinden biri de petrolün dolar cinsinden fiyatlandırılması." değerlendirmesinde bulundu.

İhracat endeksleri nasıl değişti?

İhracat birim değer endeksi ağustosta yıllık bazda yüzde 8,5 arttı. Alt gruplarda artışlar şöyle: gıda, içecek ve tütünde yüzde 7,4, yakıt hariç ham maddelerde yüzde 10,9, yakıtlarda yüzde 47,1, gıda, içecek ve tütün hariç imalat sanayinde yüzde 5,1.

İhracat miktar endeksi ise yıllık bazda yüzde 0,4 azaldı. Yakıt hariç ham maddelerde yüzde 19,3, gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 1,9 artış görülürken, yakıt ihracat miktarı yüzde 20, gıda, içecek ve tütün hariç imalat sanayi ihracat miktarı yüzde 4,5 geriledi.

İthalat endeksleri nasıl değişti?

İthalat birim değer endeksi yıllık bazda yüzde 13,7 yükseldi. Gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 4,2 düşüş yaşanırken, yakıtlarda yüzde 35,9, ham maddelerde yüzde 12,5, imalat sanayinde yüzde 7,5 artış kaydedildi.

İthalat miktar endeksi yıllık bazda yüzde 2,8 azaldı. Gıda, içecek ve tütün grubu yüzde 36,2, yakıt hariç ham maddeler yüzde 8,3 arttı; yakıt ithalat miktarı yüzde 1,6, gıda, içecek ve tütün hariç imalat sanayi ithalat miktarı yüzde 0,5 geriledi.

İhracat miktar ve değer olarak ne kadar arttı?

Geçen yılın ilk 9 ayında 2 bin 259 ton olan hamsi dış satımı, bu yıl aynı dönemde yüzde 80 artışla 4 bin 62 tona ulaştı. Değer bazındaki artış yüzde 20'de kaldı. Miktardaki artışın değerdeki artıştan belirgin biçimde yüksek olması, birim fiyatın düştüğüne işaret ediyor; bu çıkarım kaynaktaki rakamlardan yapılan hesaba dayanıyor, kaynakta ayrıca belirtilmiyor.

En çok hangi ülkelere satıldı?

Bu yıl ocak-eylül döneminde en çok talep Belçika, Fransa ve Ukrayna’dan geldi:

• Belçika: 3 milyon 898 bin 479 dolar
• Fransa: 3 milyon 404 bin 163 dolar
• Ukrayna: 2 milyon 27 bin 892 dolar

Geçen yılın aynı döneminden farklı olarak Avustralya, Portekiz, Katar ve Irak’a da hamsi satıldı.

Sektör temsilcisi ne dedi?

DKİB Su Ürünleri Sektör Komitesi Başkanı Hasan Kuzuoğlu, özellikle miktar bazındaki artışın sektör açısından memnuniyet verici olduğunu söyledi. “Yılın son çeyreğinde de mevcut pazarlarımızdaki talebin devam etmesini ve yeni pazarların ihracata katkı sağlamasını bekliyoruz” dedi. Ülke çeşitliliğinin her yıl arttığını, Avrupa’nın yanı sıra farklı coğrafyalardan da talep geldiğini belirten Kuzuoğlu, ürünün tanıtımı, pazar çeşitliliği ve katma değerli işlenmiş ürün ihracatının geliştirilmesinin öncelikleri arasında olduğunu ifade etti.

Açılışta sektör endeksleri nasıl hareket etti?

Bankacılık endeksi yüzde 0,41 değer kazanırken, holding endeksi yüzde 0,31 düştü. Sektör endeksleri arasında en fazla kazandıran yüzde 0,57 ile spor, en çok gerileyen ise yüzde 4,73 ile finansal kiralama faktoring oldu.

Küresel piyasalarda durum ne?

Küresel piyasalar, Orta Doğu’da jeopolitik gerilimlerin artması ve teknoloji hisselerinde görülen düşüşlerin etkisiyle karışık seyrediyor.

Bugün hangi veriler takip edilecek?

Analistler, yurt içinde ödemeler dengesi istatistiklerinin, yurt dışında ise ABD’de ADP haftalık özel sektör istihdamı ve ikinci el konut satışlarının izleneceğini belirtti. Teknik açıdan BIST 100'de 12.300 ve 12.400 puanın direnç, 12.000 ve 11.900 puanın destek konumunda olduğu ifade edildi.

Cari işlemler hesabı için beklenti ne?

AA Finans Ödemeler Dengesi Beklenti Anketi’ne katılan ekonomistler, cari işlemler hesabının ağustosta 3 milyar 502,9 milyon dolar fazla vereceğini tahmin etti. Ekonomistler, yıl genelinde ise 48 milyar dolar açık bekliyor.

Bankacılık endeksi yüzde 0,56 değer kazanırken holding endeksi yüzde 0,75 değer kaybetti.

Sektör endeksleri arasında en çok kazandıran yüzde 0,93 ile menkul kıymetler, en fazla kaybettiren ise yüzde 5,17 ile finansal kiralama faktoring oldu.

Analistler, yarın yurt içinde ödemeler dengesi istatistiklerinin, yurt dışında ise Japonya'da eylül ayı Üretici Fiyat Endeksi'nin (ÜFE), Almanya'da eylül ayı Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE), ABD'de ADP haftalık istihdam değişiminin ve eylül ayı ikinci el konut satışlarının takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 12.200 ve 12.100 puanın destek, 12.300 ve 12.400 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

AA Finans Ödemeler Dengesi Beklenti Anketi'ne katılan ekonomistler, cari işlemler hesabının ağustosta 3 milyar 502,9 milyon dolar fazla vereceğini tahmin etti. Ekonomistler, cari işlemler hesabının bu yıl ise 48 milyar dolar açık vereceğini öngördü.

Altın fiyatları ne durumda?

Gram altın güne satıcılı başladı ve 6 bin 634 liraya geriledi. Aynı dakikalarda çeyrek altın 10 bin 880 liradan, cumhuriyet altını 43 bin 320 liradan satılıyor. Ons altın yüzde 0,3 düşüşle 4 bin 182 dolarda.

Fiyatları hangi gelişmeler etkiliyor?

Rusya’nın dizel ihracat yasağını kısmen kaldırmasıyla oluşan iyimserlik petrol fiyatlarında düşüşe yol açtı. Buna karşın Orta Doğu’daki çatışmaların etkisiyle dolar endeksinin 100 seviyesinin üzerinde tutunmayı sürdürmesi altın fiyatlarını baskılamaya devam ediyor.

Bu hafta takip edilecek veri ne?

ABD’de bu hafta açıklanacak enflasyon verisinin varlık fiyatlarının yönü üzerinde belirleyici olması bekleniyor. Artan enerji maliyetleri nedeniyle ABD’de enflasyonun hızlanabileceği tahmin ediliyor. Enflasyonun beklentilerin aksine hızlanmaması hâlinde Fed yetkililerinin bu ayki toplantıda piyasaları rahatlatabilecek yumuşak tonda ifadeler kullanabileceği öngörülüyor. Analistler, bugün yurt içinde ve yurt dışında veri gündeminin sakin olacağını belirtti.

Kurlarda son durum ne?

Dolar/TL 49,3360, avro/TL 55,3320, sterlin/TL 65,4520 seviyesinde bulunuyor. Dolar endeksi yatay seyirle 102,2 seviyesinde.

Piyasaları hangi gelişmeler etkiliyor?

Rus hükümeti, ABD ile varılan mutabakat kapsamında dizel yakıt ihracatına yönelik yasağın kısmen kaldırıldığını duyurdu. Bu gelişme enerji arzına ilişkin endişelerin bir miktar hafiflemesine katkıda bulundu. Ancak Hürmüz Boğazı çevresindeki tanker saldırıları ve Orta Doğu’daki gerilim bu iyimserliği sınırlıyor.

Aralık vadeli Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,2 azalışla 104,5 dolarda bulunuyor.

Bugün veri gündemi nasıl?

ABD’de Columbus Day nedeniyle Hazine ve şirket tahvillerinin işlem gördüğü sabit getirili piyasalar kapalı olduğundan likidite düşük kalıyor. Bugün Tayland’da başlayacak Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası yıllık toplantıları takip edilecek. Analistler, bugün yurt içinde ve yurt dışında veri gündeminin sakin olacağını belirtti.

Buna göre, İstanbul, geçen ay 5 milyar 736 milyon dolarla en fazla ihracat yapan il oldu. Kentin dış satımı, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 27,3 arttı. İstanbul'u, 3 milyar 733 milyon dolar ve yüzde 25,6 yükselişle Kocaeli, 1 milyar 972 milyon dolar ve yüzde 13,1 artışla İzmir takip etti.

Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar faslı, 1 milyar 441 milyon 892 bin dolarla İstanbul'un ihracatında ilk sırada yer aldı. Bu faslı, 461 milyon 455 bin dolarla örme giyim eşyası ve aksesuarları, 454 milyon 157 bin dolarla kazanlar-makineler izledi.

Kocaeli'de motorlu kara taşıtları, 1 milyar 470 milyon 764 bin dolarla en fazla dış satım yapılan sektör oldu. Bu faslı, 343 milyon 725 bin dolarla elektrikli makine ve cihazlar, 333 milyon 384 bin dolarla mineral yakıtlar ve yağlar takip etti.

İzmir'in ihracatında mineral yakıtlar ve yağlar, 333 milyon 602 bin dolarla ilk sırada yer aldı. Söz konusu faslın ardından 193 milyon 138 bin dolarla kazanlar-makineler, 164 milyon 621 bin dolarla tütün ve tütün yerine geçen işlenmiş maddeler geldi.

İlk 3 ilin en fazla ihracat yaptığı ülkeler

İstanbul'un ihracatında 768 milyon 256 bin dolarla İsviçre ilk sırada yer aldı. Bu ülkeyi, 483 milyon 169 bin dolarla ABD ve 329 milyon 139 bin dolarla Almanya izledi.

Kocaeli, en fazla ihracatı 422 milyon 237 bin dolarla İngiltere'ye yaptı. Bu ülkenin ardından 356 milyon 425 bin dolarla Almanya ve 210 milyon 151 bin dolarla ABD geldi.

İzmir'in en fazla ihracat yaptığı ülke, 203 milyon 913 bin dolarla Almanya oldu. Bu ülkeyi, 177 milyon 673 bin dolarla İspanya, 169 milyon 5 bin dolarla ABD takip etti.

İhracatını tutar bazında en çok artıran iller

Eylülde, yıllık bazda ihracatını en fazla artıran iller sıralamasında İstanbul 1 milyar 231 milyon dolarlık artışla ilk sırada geldi. İstanbul'u, 761 milyon dolarla Kocaeli, 311 milyon dolarla Mersin izledi.

Ocak-eylül döneminde 28 il 1 milyar doların üzerinde ihracat yaptı, 54 il de dış satımını artırdı.