Nakledilen bir kalp, yeni bedenine yalnızca fiziksel olarak değil, biyolojik yaş olarak da uyum sağlıyor. ABD'deki Harvard Tıp Fakültesi'nden biyokimyacı Jesse Poganik ve ekibinin çalışmasına göre yaşlı bir donörden alınan kalp, genç bir alıcıya nakledildiğinde hücresel düzeyde gençleşiyor. Genç bir kalp yaşlı bir bedene nakledildiğinde ise tam tersi yaşanıyor. Bulgular, kalp naklinde donörler için uygulanan katı yaş sınırlarının esnetilmesinin önünü açabilir.
Araştırma farelerde nasıl yapıldı?
Araştırmacılar ilk olarak genç, orta yaşlı ve yaşlı fareler arasında çapraz kalp nakilleri gerçekleştirdi. Nakilden 4 ila 6 ay sonra kalplerdeki yaklaşık 320 bin genetik bölge, biyolojik yaşın göstergesi olan DNA metilasyonu açısından incelendi. Sonuçlar, nakledilen kalplerin hücresel yaşının donörün değil, alıcının yaşına doğru kaydığını gösterdi. Yaşlı farelere nakledilen genç kalplerde yaşlanma hızlanırken, genç farelere nakledilen yaşlı kalplerde gençleşme belirtileri görüldü.
İnsanlarda da aynı sonuç görüldü mü?
Evet. Ekip, Boston'daki Brigham and Women's Hospital'da donör ile alıcı arasında belirgin yaş farkı bulunan 11 nakil vakasına ait biyopsi örneklerini inceledi. Bu vakalarda yaşlı kalpler kendilerinden 8 ila 24 yaş daha genç kişilere, genç kalpler ise 38 ila 50 yaş daha yaşlı hastalara nakledilmişti. Analizler, insanlarda da nakledilen kalbin hücresel düzeyde alıcının biyolojik profiline benzemeye başladığını ortaya koydu.
Klinik veriler ne gösterdi?
Araştırmacılar, nakil ameliyatının üzerinden en az 1 yıl geçmiş yüzlerce hastanın tıbbi kayıtlarını da taradı. Kalp atım hızı, egzersiz dayanıklılığı ve kalp duvarının kalınlığı gibi göstergelerin donörün yaşından çok alıcının yaşıyla uyumlu olduğu görüldü. Ancak uzmanlar, kalp dokusundaki bazı yapısal hasarların tamamen geri döndürülemeyeceğinin altını çiziyor.
Bu değişimin arkasında ne var?
Genetik analizler, biyolojik yaş uyumundaki en belirgin değişimin, hücrenin enerji santrali olan mitokondri ve enerji üretimiyle ilgili genlerde yaşandığını gösterdi. Araştırmacılar, mitokondrinin alıcı ile nakledilen organ arasındaki yaş etkileşiminin merkezinde yer aldığını düşünüyor.
Bulgular organ nakli için ne anlama geliyor?
Kalp naklinde donör yaş sınırı genellikle 50 civarında tutuluyor ve genç donörler öncelikli olarak tercih ediliyor. Kayıtlara göre 2024'te 4 bin 636 kalp nakli yapıldı ve bu sayı 2013'e göre yüzde 81,5 arttı. İlk domuz kalbi naklini gerçekleştiren Maryland Üniversitesi cerrahı Bartley Griffith dahil pek çok uzman, bulguların donör yaş sınırlarının esnetilmesine ve bekleme listelerindeki can kayıplarının azalmasına katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Organ yetersizliğine karşı hayvan organlarının insanlara nakline yönelik klinik çalışmalar da sürüyor.
Araştırmanın sınırlılıkları neler?
İnsan verileri şimdilik yalnızca 11 vakalık küçük bir örneklemden elde edildi. Bu nedenle bulguların donör seçim kriterlerini değiştirmeden önce daha geniş çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.
